Kritische massa

Grenzen aan de groei?

Dagelijks wordt er veel energie gestoken in problemen die als afgeleide problemen beschouwd kunnen worden. De moeite die daar in gestoken wordt staat vaak in geen verhouding tot de energie die nodig is om het eigenlijke grondprobleem op te lossen. Het probleem is dat er op deze aarde teveel mensen wonen, althans te veel mensen die willen leven zoals wij. Daat aantal neemt nog altijd toe (denk aan China, India, Brazilië, wellicht binnenkort Afrika). De problemen die we proberen op te lossen en die hiervan afgeleid zijn, zijn er vele:

• Hoe voeden we alle hongerige monden?
• Hoe lossen we het fileprobleem op?
• Hoe krijgen we de kamerprijzen op een normaal nivo?
• Hoe bouwen we de open ruimte vol?
• Wat te doen aan het dreigend energietekort?
• Hoe behouden we de oerwouden, de walvissen, biodiversiteit?
• Wat is de oplossing voor de conflicten tussen bevolkingsgroepen?
• Teveel CO2, teveel vervuiling?

De lijst kan simpelweg uitgebreid worden, het antwoord blijft: “er zijn te veel mensen op deze aarde”. Inderdaad, er zijn teveel mensen op deze aarde en vooral van het type zoals wij, en dat aantal wordt steeds groter.

We kunnen natuurlijk wel proberen het fileprobleem te laten oplossen, maar de oplossing is onder de huidige omstandigheden nog zinlozer dan het oplossen van een kruiswoordraadsel. Ook kunnen we de wachtlijsten in de gezondheidszorg laten oplossen maar ook hier wordt dan niet het echte probleem gekraakt: gezondheidszorg wordt met onze sterk vergrijzende massa en ons steeds toenemend kunnen vanzelf onbetaalbaar. Zal ooit de uitstoot van CO2 verminderen terwijl we gebaat zijn bij zijn bij een alsmaar toenemende economische groei waarbij nieuw aan te boren markten (als India en China) en bevolkingsaanwas, de simpelste middelen zijn om dit doel te bereiken?
Een teveel aan iets lost zich altijd vanzelf wel op maar de vraag is ten koste van wat? Hoeveel soorten moeten er nog van deze aardbol door toedoen van de mens verdwijnen? Soorten die soms al miljoenen jaren bestaan en door ons in een fractie van tijd vernietigd worden. De ene deel van de mensheid heeft geen kennis, besef en middelen om het tij te keren terwijl de andere deel veelal te rijk, te onverschillig en te egocentrisch is om het een halt aan toe te roepen. Liever houden we ons bezig met kleine dagelijkse pietluttigheden dan met de echte problemen. Is politiek veel meer dan het blussen van (zelf aangestoken) brandjes? Is het veel meer dan het strelen van eigen ego? Is er enige lange termijn visie te ontdekken?

Gelukkig: een teveel aan iets lost zich altijd vanzelf wel op... maar de vraag is ten koste van wat? Om dit antwoord, dat niemand zal bevallen, niet af te wachten moeten er mondiale maatregelen getroffen worden, maatregelen met enige tact. Een reductie van de wereld bevolking heeft zo zijn consequenties, immers, zoals gezegd, een massamarkt is goed voor de economische en technologische ontwikkelingen. Bepaalde staten en godsdiensten zullen al evenmin staan te springen bij reducties. En dus zal alleen hierom deze reductie niet zonder problemen verlopen, indien we tenminste enig effect willen sorteren. Reductie geeft andere problemen, kleine en grote:

• Wie betaalt de pensioenen?
• Hoe vangen we de dalende huizenprijs op?
• Wat blijft er over van Greenpeace of het Wereld Natuurfonds?
• Wat is de economische schade en wat zijn de gevolgen (op langere termijn)?
• Wat is de kritische ondergrens?
  

 

Het antwoord op de laatste vraag, de kritische ondergrens, is wellicht nog het meest interessant. Er is een kritische massa grens voor alle activiteiten die we op deze aardbol ontplooien. Zo zouden Adam & Eva voor een groot deel van de dag zich beziggehouden moeten hebben met hun eerste levensbehoeften; zo zouden we geen auto, radio of TV hebben als de massa om het economisch uit te buiten te klein was, etc.
De kritische ondergrens is moeilijk in een getal uit te drukken, de bovengrens evenmin, al heeft het er alle schijn van dat we deze grens reeds bereikt hebben ten koste van vele andere soorten.
De kritische ondergrens ligt daar waar de vooruitgang van de mensheid in gevaar komt (mocht men dit al een probleem vinden). Niet een louter economische vooruitgang maar een structurele vooruitgang. Een vooruitgang die uiteindelijk moet leiden tot een nieuwe drijfveer voor de mens, tot de ontwikkeling van de “Homo Egoconcentricus”. Hier ligt een mooie taak voor een (soort van) Verenigde Naties om én de reductie én de vooruitgang van de mensheid te coördineren. Een taak die verder gaat dan het blussen van “wereldbranden”, een missie die verder gaat dan het oplossen van afgeleide problemen.

 

Ook BuyWorld probeert een afgeleid probleem op te lossen, maar met recht, want het grondprobleem is taaier dan het lijkt en er staat veel waardevols op het spel.